Dụ ngôn là gì?

“Người dùng dụ ngôn mà dạy họ nhiều điều.”

(Mc 4,2)

Truyền đạt bằng những hình ảnh và các câu chuyện

Giống như các giáo sĩ Do Thái thời đó, Chúa Giêsu dùng những từ tượng hình đơn sơ, gọi là các dụ ngôn, để giúp người ta hiểu Thiên Chúa là ai và vương quốc hay triều đại của  Người  giống với cái gì. Ngài sử dụng các hình ảnh và nhân vật  có trong đời sống hằng ngày để tạo nên những thước phim hay những vở kịch thu nhỏ hầu minh họa cho thông điệp của mình. Đây là cách giảng dạy thường xuyên nhất của Chúa Giêsu. Những câu chuyện của Ngài lôi cuốn cả người già và người trẻ, người giàu và người nghèo, người có học và người thất học. Hơn một phần ba các Phúc âm Mátthêu, Máccô và Luca là những dụ ngôn do Chúa Giêsu kể lại. Ngài thích dùng những câu chuyện minh họa để chạm đến tâm hồn người nghe thông qua trí tưởng tượng của họ. Những từ tượng hình kích thích tâm trí khám phá Thiên Chúa theo cách khác và làm cho tâm hồn đáp lại tình thương và chân lý của Người. Như một nghệ sĩ tài ba, Chúa Giêsu đã vẽ nên những bức tranh sống động bằng những từ ngữ đơn giản và ngắn gọn. Một bức tranh sống động có thể nói lên cách mạnh mẽ và rõ ràng hơn nhiều từ ngữ. Chúa Giêsu sử dụng những hình ảnh đời thường để chỉ rõ phẩm cấp khác của một thực tại - phẩm cấp bị che giấu, nhưng những người có “mắt để nhìn” và “tai để nghe” vẫn có thể thấy được. Chúa Giêsu truyền đạt bằng những hình ảnh, những câu chuyện và những minh họa sinh động - là những thứ thu hút trí tưởng tượng của khán giả cách thuyết phục hơn là những bài giảng trừu tượng. Những dụ ngôn của Ngài giống như kho tàng được chôn giấu trong đám ruộng chờ được khám  phá  (Mt  13,44).

Làm sao những câu  chuyện  và những hình ảnh đời thường, như kho báu chôn giấu  trong ruộng, hạt cải bé nhỏ, người đàn bà quyết tìm ra những đồng  xu  bị mất, cây vả không ra trái, viên ngọc quý, và một số khách cưới không được mời, có thể diễn tả những chân lý phi thường và vượt thời gian? Chúa Giêsu giảng dạy bằng cách sử dụng những  phép so sánh.“Chúng ta ví Nước Thiên Chúa với cái gì đây? Lấy dụ ngôn nào mà hình dung được? Nước Thiên Chúa giống như hạt cải,...” (Mc 4,30-31). Vương quốc hay triều đại Thiên Chúa giống như những gì đã diễn ra trong  các  câu chuyện của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, sự so sánh phải được thực hiện trong toàn bộ quá trình, chứ không chỉ đơn giản với một đối tượng hay một cá nhân. Mặc dù những dụ ngôn của Chúa Giêsu bắt nguồn từ một mốc thời gian và địa điểm cụ thể, nhưng chúng vẫn đề cập đến những thực tại vượt thời gian cho mọi người ở mọi thời và mọi nơi. Chúng nhấn mạnh sự thật rằng Thiên Chúa vẫn hoạt động suốt dòng thời gian và Ngài vẫn gặp gỡ chúng ta trong những cảnh huống đời thường của cuộc sống.

“Mở miệng ra, tôi sẽ kể dụ ngôn,

công bố những điều được giữ kín từ tạo thiên lập địa.”

Mt 13,35

Dụ ngôn là gì?

Dụ ngôn là một sự diễn tả sinh động bằng từ ngữ qua việc sử dụng hình ảnh hoặc câu chuyện để minh họa cho một chân lý hay một bài học. Nó tạo ra một vở kịch thu nhỏ bằng ngôn ngữ hình ảnh để mô tả thực tại được minh họa. Nó cho thấy sự tương đồng giữa hình ảnh trong thí dụ minh họa với đối tượng được mô tả. Nó định nghĩa cái chưa biết bằng cách sử dụng cái đã biết. Nó giúp người nghe khám phá ý nghĩa sâu xa và chân lý tiềm ẩn của những thực tại được mô tả. Nó có thể phóng đại hoặc so sánh, chẳng hạn như “Nước Thiên Chúa giống như chuyện một hạt cải ... hoặc như chuyện nắm men” (Lc 13,19.21). Phổ biến hơn cả, dụ ngôn   là một câu chuyện ngắn được kể lại để đưa ra một bài học hay một lời răn dạy. Chúa Giêsu đã sử dụng những câu chuyện hay những hình ảnh đơn giản để chuyển tải những chân lý quan trọng về Thiên Chúa và Nước Trời, cũng như những bài học gắn liền với lối sống và niềm hạnh phúc mà Thiên Chúa dành cho chúng ta. Dụ ngôn thường khắc họa những ví dụ hay những câu chuyện minh họa từ cuộc sống thường nhật ở Palestine cổ đại, chẳng hạn như những  hạt  cải và những cây vả, bầu da đựng rượu và những cái đèn dầu, tiền bạc và kho tàng, những quản gia, những công nhân, những quan tòa, những người nội trợ, tiệc cưới và trò chơi trẻ em. Khán giả của Chúa Giêsu sẽ cảm thấy rất gần gũi với những câu chuyện minh họa từ đời sống thường nhật. Ngày nay chúng ta phải làm những công việc nhà để có thể hiểu được các phong tục xã hội được mô tả.

Những dụ ngôncủa Chúa Giêsu đều mang hai ý nghĩa. Thứ nhất là nghĩa đen, nghĩa này rất rõ ràng đối với bất kỳ ai có kinh nghiệm về vấn đề được nhắc đến. Thứ hai là nghĩa bóng, nghĩa này sâu xa hơn - nó là một bài học tiềm ẩn về chân lý của Thiên Chúa và Nước Trời. Chẳng hạn như, dụ ngôn men trong bột (Mt 13,33) mô tả sự biến đổi đơn giản từ bột thành bánh bằng cách dậy men cả thúng bột. Tương tự như thế, chúng ta được biến đổi bởi Nước Thiên Chúa  khi chúng ta để cho Lời Chúa và Thần Khí cắm rễ sâu trong tâm hồn chúng ta. Đến lượt mình, chúng ta  được mời gọi trở thành men để biến đổi xã hội mà chúng ta đang sống và làm việc. Thánh Giêrônimô, một giáo phụ và học giả Kinh Thánh  đã nhấn mạnh rằng: “Điểm cốt lõi của một dụ ngôn khác với những gì nó thể hiện ra bên ngoài, giống như vàng được tìm thấy trong lòng đất, nhân trong hạt và phần thịt ẩn sau lớp vỏ đầy gai của những hạt dẻ, do vậy trong các dụ ngôn chúng ta phải hết sức tìm kiếm ý nghĩa thiêng liêng của nó.”

Những dụ  ngôn của Chúa Giêsu luôn bao hàm yếu tố ngạc nhiên hoặc một sự thay đổi bất ngờ. Chúng ta thường mất cảnh giác bởi diễn biến của câu chuyện. Dụ ngôn khởi đi từ những khía cạnh rất quen thuộc và dễ hiểu của kinh nghiệm đến những sự kiện thay đổi bất ngờ hay một sự so sánh khác thường để kích thích người nghe và mời gọi họ suy tư hơn nữa. Chẳng hạn như, tại sao người mục tử nên gác bỏ mọi lo lắng và thậm chí là liều mạng sống mình để tìm kiếm một con chiên lạc trong khi chín mươi chín con còn lại vẫn an toàn? Sự quan tâm của người mục tử dành cho một con chiên lạc và sự sẵn lòng liều mạng sống mình vì nó cho chúng ta nhiều điều về sự quan tâm của Thiên Chúa đối với con cái Người đang lầm đường lạc lối.

Cách đọc các dụ ngôn

Chúa Giêsu nói với các môn đệ rằng không phải ai cũng có thể hiểu được các dụ ngôn của Ngài: “Anh em thì được ơn hiểu biết các mầu nhiệm Nước Thiên Chúa; còn với kẻ khác thì phải dùng dụ ngôn để chúng nhìn mà không nhìn, nghe mà không hiểu” (Lc 8,10). Phải chăng Chúa Giêsu đang cố tình gây khó hiểu cho người nghe? Rất có thể là không.  Ngài  nói từ kinh nghiệm của mình. Ngài nhận thấy một số  người  nghe dụ ngôn của Ngài nhưng cố tình không hiểu chúng. Không phải họ không thể hiểu được chúng bằng trí tuệ, nhưng đúng hơn, tâm hồn họ đã đóng kín trước những gì Ngài đang nói. Họ đã quyết định không tin. Thiên Chúa chỉ có thể mạc khải những bí ẩn về Nước Thiên Chúa cho những kẻ khiêm nhường và tín thác là những người thừa nhận rằng họ cần Thiên Chúa và chân lý của Người. Những dụ ngôn của Chúa Giêsu sẽ soi sáng cho chúng ta nếu chúng ta lắng nghe bằng một tâm trí và con tim rộng mở, sẵn sàng để chúng kích thích chúng ta. Nếu chúng ta tiếp cận chúng với niềm tin rằng chúng ta đã biết câu trả lời, thì chúng ta cũng có thể nhìn nhưng không thấy, lắng tai  nhưng không nghe hay không hiểu.

Khi đọc các dụ ngôn, điều quan trọng  là  đừng  quá  chú tâm đến những chi tiết của câu chuyện. Điểm chính yếu mới là những điều có giá trị. Thường thì những chi tiết đã đủ rõ ràng, nhưng một số chi tiết vẫn rất mơ hồ (chẳng hạn như, tại sao nhà phú hộ lại cho phép người quản gia bất lương quản lý tài sản của mình; xem Lc 16,1-8). Người kể chuyện không cần phải làm cho mọi chi tiết trở nên phù hợp một cách hoàn hảo. Mỗi dụ ngôn sẽ trình bày cách chuyên biệt một điểm duy nhất. Hãy tìm kiếm điểm chính và đừng quá  chú tâm vào những chi tiết. Ngoài ra, Chúa Giêsu thường xen vào một sự ngạc nhiên hoặc một thay đổi bất ngờ. Điều đó sẽ kích thích người nghe và mời gọi họ suy tư. Chúa Giêsu muốn để các dụ ngôn của Ngài khơi lên câu trả lời. Nếu chúng ta lắng nghe bằng đức tin và lòng khiêm nhường thì mỗi chúng ta sẽ hiểu rằng chúng ta  có thể nhận được điều  mà Chúa Giêsu muốn nói  với từng tâm hồn chúng ta.

Tác giả: Don Schwager

Chuyển ngữ: Giacôbê Nguyễn Quốc Đạt